Axios, ABD Başkanı Donald Trump'ın kısa süre içinde imzalanacağını öne sürdüğü ABD-İran mutabakat zaptına ilişkin detayları paylaştı.
Axios'a konuşan arabulucu ülkelerden bir diplomat ile bir ABD'li yetkiliye göre, olası ABD-İran mutabakat zaptı, Hürmüz Boğazı'nın herhangi bir geçiş ücreti olmaksızın derhal yeniden açılmasını ve İran'ın yükümlülüklerine uyması halinde yaptırımlardan kademeli olarak muaf tutulmasını öngörüyor.
NEDEN ÖNEMLİ?
Mutabakat zaptı, Lübnan'ı da kapsayacak şekilde mevcut ateşkesi 60 gün daha uzatacak. Bu süre zarfında İran'ın nükleer programına ilişkin müzakereler yürütülecek.
Olası metin, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarının nasıl ele alınacağına dair genel bir çerçeve sunuyor. Ancak İran'ın nükleer programına ilişkin somut adımlar, daha sonra müzakere edilmesi planlanan ikinci ve daha ayrıntılı bir anlaşmaya bağlı olacak.
SON DURUM NE?
Anlaşma metninin son halini Axios'a anlatan arabulucu ülkelerden bir diplomat, "ABD ve İran anlaşma metni üzerinde uzlaştı" dedi. Ancak anlaşmanın hala nihai siyasi onaya ihtiyaç duyduğunu da vurguladı.
Kaynaklara göre perşembe akşamı itibarıyla anlaşma İran tarafında üst düzey makamlar tarafından onaylanmış olsa da son söz sahibi olan İran lideri Mücteba Hamaney'in henüz resmi onay vermediği düşünülüyor.
Trump ise anlaşmanın imza töreninin hafta sonu düzenlenmesini beklediğini söyledi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Tahran'ın "henüz nihai kararını vermediğini" açıkladı.
Beyaz Saray son iki ay içerisinde birkaç kez anlaşmanın yakın olduğunu düşünmüş ancak görüşmeler son aşamada başarısız olmuştu. Buna rağmen diplomat, bu kez metnin hayata geçirileceği konusunda iyimser olduğunu söyledi.
İRAN BASINI TASLAĞIN DETAYLARINI PAYLAŞTI
İran basını, İran-ABD arasındaki 14 maddelik mutabakat zaptı taslağına ilişkin yeni detayların ortaya çıktığını ileri sürerek konunun füze programı dahil edilmeden nükleer ve ekonomik konular çerçevesinde yürütüleceğini ileri sürdü.
Yarı resmi Mehr haber Ajansının haberine göre, ABD ile İran arasındaki 14 maddelik mutabakat taslağı hakkında yeni detaylar ortaya çıktı.
Buna göre, mutabakat taslağı, ABD’nin yaptırımları kaldırma, İran çevresindeki güçlerini çekme, deniz ablukasını kaldırma, Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma, petrol yaptırımlarını kaldırma ve dondurulmuş İran fonlarını serbest bırakma taahhüdünü içeriyor.
ABD’nin İran ekonomisini yeniden inşa etme planı sunması gerektiği ifade edilen detayda, "İki ülke arasındaki nihai müzakereler ise İran'ın füze programı gündeme alınmadan, nükleer ve ekonomik konular üzerinde yürütülmelidir." ifadelerine yer verildi.
İMZA TÖRENİ HAZIRLIKLARI BAŞLADI
Axios'ın haberinde son gelişmelere göre ABD Hava Kuvvetleri'ne ait dört adet C-17 nakliye uçağı perşembe günü Avrupa'ya hareket ettiğini yazdı. Uçakların, Başkan Yardımcısı JD Vance'in önümüzdeki günlerde Cenevre'de düzenlenmesi planlanan olası imza törenine katılımı için gerekli ekipmanı taşıdığı belirtildi.
PERDE ARKASINDA NELER YAŞANDI?
İki arabulucu ülkenin diplomatları ve ABD'li yetkililere göre geçici anlaşma çarşamba gecesi, Katarlı arabulucu Ali el-Sevadi ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında saatler süren görüşmelerin ardından şekillendi.
Kaynaklar, El-Sevadi'nin görüşmeler sırasında Trump'ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile defalarca telefon görüşmesi yaptığını aktardı.
Trump'ın anlaşmanın tamamlandığını duyurması ise İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu açısından sürpriz oldu.
ABD'li bir kaynağa göre Netanyahu son günlerde Trump yönetimine yakın isimleri arayarak süreç hakkında bilgi almaya çalışıyordu.
ANLAŞMANIN TEMEL MADDELERİ
Mutabakat zaptına göre İran, nükleer programına ilişkin bazı önemli taahhütlerde bulunacak.
Bunların başında nükleer silah edinmemeyi kabul etmesi ve zenginleştirilmiş uranyum konusundaki anlaşmazlığın çözülmesi geliyor.
Üst düzey bir ABD'li yetkili, Trump'ın İran'ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumunun Birleşmiş Milletler denetçileri gözetiminde ülke içinde seyreltilmesi seçeneğine sıcak baktığını söyledi.
Ancak İran'ın nükleer programına yönelik herhangi bir somut adım, ancak ikinci ve daha kapsamlı bir anlaşmanın imzalanması halinde atılabilecek.
Diplomat ise mevcut mutabakatın "nükleer konuların tüm ayrıntılarını içerdiğini" ve "ABD'nin tüm taleplerini karşıladığını" savundu.
HÜRMÜZ BOĞAZI VE YAPTIRIMLAR
Anlaşma, Hürmüz Boğazı'nın derhal ve ücretsiz şekilde yeniden açılmasını öngörüyor.
Ayrıca 30 gün içerisinde savaş öncesindeki gemi trafiği seviyelerine dönülmesi hedefleniyor. Buna karşılık ABD'nin uyguladığı deniz ablukası kaldırılacak.
ABD'li yetkililer daha önce Axios'a yaptıkları açıklamada, boğazın yeniden açılmasının ardından İran'a 60 gün boyunca petrol satabilmesine imkan tanıyacak geçici yaptırım muafiyetleri verileceğini söylemişti.
Bu düzenleme İran ekonomisine önemli bir gelir kaynağı sağlayacak.
Yaptırımların hafifletilmesinin kapsamı ise İran'ın ilk anlaşmaya uyum göstermesi ve sonraki müzakerelerde "iyi niyetli" davranmasına bağlı olacak.
Diplomat, "Yaptırımların kaldırılması için belirlenmiş kesin bir tarih yok. Süreç tamamen anlaşmanın uygulanmasına bağlı olacak" dedi.
Anlaşma metninde yurt dışında dondurulmuş milyarlarca dolarlık İran varlığının akıbetine ilişkin ayrıntıların yer alıp almadığı ise net değil.
