ABD Başkanı Donald Trump'ın 28 Şubat sabahı İsrail ile birlikte İran'a yönelik başlattığı operasyon, 12 gündür karşılıklı saldırılarla sürüyor. Trump ve Pentagon'dan gelen çelişkili açıklamalar, savaşın nasıl ya da ne zaman sona ereceği konusunu belirsizlik içinde bırakıyor.
ABD Başkanı Trump, pazartesi günü Cumhuriyetçilere yıllık toplantılarında ABD'nin savaşı zaten kazandığını, ancak "yeterince kazanmadığını" söyledi. Ancak bu açıklamadan saatler önce CBS News'e verdiği röportajda savaşın "büyük ölçüde tamamlanmış" olduğunu söylemişti.
Axios, ABD-İsrail İran Savaşı'nın nasıl sona erebileceğine dair beş olası senaryoyu kaleme aldı:
1. MÜZAKERE EDİLMİŞ ATEŞKES VE NÜKLEER ANLAŞMA
Trump'ın "Epic Fury Operasyonu" başladığından bu yana açıkladığı temel hedeflerden biri İran'ın nükleer silah programını sona erdirmek.
Savaş başlamadan yalnızca birkaç gün önce İran ile ABD, Cenevre'de dolaylı nükleer görüşmelerin üç turunu gerçekleştirmişti. Ancak Trump'ın temsilcileri sonunda Tahran'ın anlaşma konusunda ciddi olmadığı sonucuna vardı.
Trump pazartesi günü Fox News'e yaptığı açıklamada yeni görüşmelerin "mümkün"olduğunu söyledi, ancak İran'ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney'in babasının yerine dini lider olarak seçilmesinden hayal kırıklığı duyduğunu belirtti.
Saldırılardan bir gün önce Ummanlı arabulucular, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklamamayı kabul ettiğini ve barışın "ulaşılabilir" olduğunu söylemişti. Ancak savaşın gelecekteki müzakereleri nasıl etkileyeceği belirsiz.
2. "VENEZUELA MODELİ"
Trump, Venezuela örneğini İran için bir model olarak gösterdi. ABD, ocak ayında Venezuela lideri Nicolas Maduro'yu yakalamış ve yerine geçen Başkan Yardımcısı Delcy Rodriguez ile çalışabilir bir ilişki kurmuştu.
Trump pazartesi günü İran'ın Mücteba Hamaney'i seçerek "büyük bir hata yaptığını" düşündüğünü söyledi ve yeni dini liderin uzun süre görevde kalmayabileceğini ima etti.
Ancak uzmanlara göre İran ile Venezuela arasında yalnızca coğrafya değil, siyasi yapı açısından da büyük farklar var.
İran rejimi 47 yıl boyunca yaptırımlara, savaşlara ve iç ayaklanmalara rağmen ayakta kaldı. Askeri, dini ve siyasi kurumlar tek bir liderden daha uzun süre var olacak şekilde inşa edildi.
Ayrıca hayatlarını riske atarak rejim değişimi talep eden İranlı protestocular için, sistem içinden ABD destekli bir lider kurtuluş değil ihanet olarak görülebilir.
3. HALK AYAKLANMASI VE REJİMİN ÇÖKÜŞÜ
Rejimin çökmesi ihtimali tamamen göz ardı edilmiyor.
Ayetullah Hamaney öldürüldü, ekonomi ağır darbe aldı ve savaş başlamadan sadece birkaç hafta önce İran'da 1979 devriminden bu yana en büyük protestolar yaşandı.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu saldırıların "cesur İran halkının kaderini kendi ellerine alması için gerekli koşulları oluşturduğunu" savunuyor.
Ancak, İran muhalefetinin birleşik bir lideri yok ve sahada örgütlü bir güç bulunmuyor.
Devrik şahın oğlu ve sürgündeki Rıza Pehlevi muhalif figürlerden öne çıkan isimlerden biri olsa da Trump onun güvenilirliğini küçümsüyor. Bunun nedenlerinden biri de Pehlevi'nin yaklaşık 50 yıldır İran'da yaşamıyor olması.
4. NÜKLEER STOKLARA ÖZEL KUVVET OPERASYONU
Axios muhabirleri Barak Ravid ve Marc Caputo'nun haberine göre ABD ve İsrail, İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunu fiziksel olarak ele geçirmek veya yok etmek için özel kuvvet gönderme ihtimalini göz ardı etmiyor.
Bu senaryoda savaş, siyasi bir anlaşmayla değil, nükleer tehdidin fiziksel olarak ortadan kaldırılmasıyla sona ermiş olur.
Ancak, bu görev, hala balistik füze ateşleyen bir ülkeye sahada asker gönderilmesini gerektirir.
5. TRUMP'IN ZAFER İLAN EDİP ÇEKİLMESİ
Bu senaryoda Trump, İran'ın füze ve İHA kapasitesinin yeterince zayıflatıldığına karar verir, zafer ilan eder ve çekilir, Tahran'daki siyasi durum çözülmüş olsun ya da olmasın.
Piyasalar özellikle ABD'deki ekonomik sıkıntılar başkan için ciddi bir siyasi soruna dönüşmeden önce hızlı bir çıkış ihtimaline oynuyor.
Ancak, Trump'ın kendisi bile yanlış bir liderin iktidara gelmesi durumunda ABD'nin "beş yıl içinde yeniden savaşa girmek zorunda kalabileceği" uyarısında bulundu.
Operasyonun sona ermesi ayrıca İsrail'in onayını da gerektirebilir. İsrail, Washington'dan bağımsız hareket etmeye hazır olduğunu gösterdi ve İran'ın nükleer tehdidini ABD ile ya da onsuz kalıcı biçimde ortadan kaldırma sözü verdi.
